Wat is keramiek? Van klei tot porselein: alles over keramiek maken
Door Meike Janssens | Keramiste en begeleider in Gent
Als mensen me vragen wat ik doe en ik zeg “keramiek maken”, dan volgt er bijna altijd dezelfde vraag: maar wat is dat nu eigenlijk precies? En dan begin ik te vertellen. Over klei. Over vuur. Over hoe iets wat zo zacht begint, uiteindelijk harder wordt dan steen.
Ik werk ondertussen al jaren bijna dagelijks met klei en vooral met porselein. Niet alleen als kunstenaar, maar ook als begeleider van volwassenen, kinderen en kleine teams in mijn atelier in Gent.
Daardoor zie ik telkens opnieuw hetzelfde gebeuren.
Mensen denken dat ze bij mij komen om een kom of schaal te maken. Maar meestal vertrekken ze met iets heel anders. Ze ontdekken hoe moeilijk én bevrijdend het is om iets te maken zonder perfectie na te jagen. Ze merken hoe hun hoofd stiller wordt wanneer hun handen bezig zijn. En bijna altijd hoor ik ergens tijdens een workshop:
“Ik wist niet dat ik dit kon.”
Misschien is dat wel waarom keramiek me blijft raken.
Dit is de volledige uitleg — over wat keramiek is, hoe het maakproces verloopt, en waarom dit materiaal mensen al duizenden jaren blijft raken.
Keramiek: een van de oudste ambachten ter wereld
Het woord “keramiek” komt van het Griekse keramos — drinkvat of aardewerkvat. Het verwijst naar voorwerpen gemaakt van gebakken klei: een Griekse kruik, een Romeinse amfoor, een middeleeuws bord.
Maar keramiek is veel ouder dan de Grieken. De Venus van Dolní Věstonice — een klein vrouwenfiguur gemaakt van gebakken klei — is zo’n 25.000 jaar oud. Lang voor het schrift, lang voor het wiel, maakten mensen al dingen van klei en vuur.
Op elke archeologische site ter wereld vinden ze scherven. Altijd keramiek. Het materiaal dat overleeft.
Dat vind ik bijzonder aan keramiek maken — ik werk met iets wat de mens al tienduizenden jaren bij zich draagt. Iets wat blijft.
Wanneer ik iemand voor het eerst een stuk porselein zie vasthouden, vind ik dat telkens bijzonder. Het materiaal is duizenden jaren oud als ambacht, maar voor die persoon is het vaak een eerste ontmoeting. Dat contrast raakt me nog altijd.
Het materiaal dat reageert — op jou
Klei is geen passief materiaal. Het reageert.
Op de druk van je handen. Op de snelheid waarmee je werkt. Op de vochtigheid in de lucht. En — dit klinkt misschien vreemd, maar iedereen die ooit keramiek heeft gemaakt herkent het — op je gemoed.
Ik zie het bijna elke week gebeuren in mijn atelier.
Wie gehaast binnenkomt, wil vaak meteen resultaat. De klei werkt daar zelden in mee. Ze zakt in. Scheurt. Wordt te dun.
Niet om iemand tegen te werken. Maar omdat klei eerlijk is.
Als je gespannen bent, voel je dat terug in het materiaal. Te hard geknepen, te snel gedraaid, te veel controle willen. De klei geeft dat eerlijk terug — in een scheur, een wand die te dun wordt, een vorm die het opgeeft.
En als je ontspant? Dan geeft de klei dat ook terug. Dan gaat het vanzelf beter. Niet omdat je beter bent geworden in keramiek maken, maar omdat je aanweziger bent.
Je kan klei niet overtuigen. Alleen ontmoeten.
En net daarom werkt ze zo goed voor mensen die altijd “aan” staan. Dit is ook precies waarom keramiek maken zo goed werkt voor mensen met een vol hoofd — het materiaal dwingt je om te vertragen, of je dat nu wil of niet. Meer over die verbinding tussen maken en mentale rust lees je in waarom creativiteit een oerbehoefte is.
Het maakproces: van klei tot keramisch object
Keramiek maken verloopt in fasen. Elke fase vraagt iets anders van je — en van het materiaal.
Aarde: de basis
Klei bestaat uit mineralen — kwarts, kaolien, veldspaat — die door verwering van gesteenten zijn ontstaan. Dat aardse, die eeuwenoude geologie, zit letterlijk in het materiaal dat je vasthoudt als je begint met keramiek maken.
Goede klei heeft de juiste balans tussen plasticiteit (zodat je het kan kneden en vormen) en stevigheid (zodat het zijn vorm behoudt). Die balans is niet vanzelfsprekend — en voor porselein, de meest verfijnde kleisoort, is ze uiterst delicaat.
Water: het element van flexibiliteit
Water maakt klei soepel en werkbaar. Zonder water is klei een harde klomp. Te veel water en het wordt een slappe massa die geen vorm aanneemt.
Tijdens het keramiek maken voeg je voortdurend kleine beetjes water toe — met natte handen, een spons, een kwastje. Dat voortdurend afstemmen, voelen hoeveel het materiaal nodig heeft, is een vaardigheid die je alleen leert door te doen. Niet door te lezen. Door te maken.
Lucht: het droogproces
Eens gevormd, moet het object drogen. Langzaam. Gelijkmatig.
Dit is waar het kan mislopen — en dat leert je geduld op een manier die weinig andere dingen doen. Te snel gedroogd en het object barst. Een deel dat dikker is dan de rest droogt ongelijkmatig en trekt scheef. Een aansluiting die niet goed is vastgemaakt, laat los.
Keramiek maken vraagt aandacht, ook als je er niet actief mee bezig bent. Je dekt het af met plastic, je draait het regelmatig om, je controleert de dikte. En soms — ondanks alles — gaat het toch mis.
Dat hoort erbij. Echt waar. En dat leer je alleen door het zelf mee te maken.
Vuur: de transformatie
Dan komt het moment waar alles van afhangt: de oven.
Bij de eerste stook — de biscuitstook — wordt het object verhit tot ongeveer 1000 graden Celsius. De klei verliest zijn flexibiliteit voorgoed en wordt hard, maar nog poreus. Na deze stook kan je glazuren aanbrengen.
De tweede stook gaat hoger — tot 1260 graden voor steengoed of porselein. Hier smelt het glazuur en versmelt het met het object. Het wordt waterdicht, glanzend, definitief.
En dan wacht je. De oven koelt af over vele uren — soms een hele dag. Je mag hem niet te vroeg openen, want thermische schok kan het werk doen barsten. Dat wachten is zijn eigen oefening in loslaten.
Als je de oven dan eindelijk opent: soms is het precies wat je voor ogen had. Soms is de kleur anders uitgevallen dan verwacht — mooier, of net niet. Soms is er een scheur. Soms is er iets stukgegaan.
De oven is eerlijk. Hij geeft terug wat er was — fouten die je niet zag, verbindingen die net niet sterk genoeg waren, luchtbellen die je over het hoofd zag. Dat is geen mislukking. Dat is het ambacht.
Porselein: het meest veeleisende materiaal
Porselein is een bijzonder geval binnen de keramiekfamilie. Het is gemaakt van kaolien — een uitzonderlijk zuivere kleisoort — en heeft eigenschappen die andere kleisoorten niet hebben: het is bijna wit, lichtdoorlatend bij dunne wanden, en extreem fijn van structuur.
Dat maakt porselein prachtig. En veeleisend.
Porselein vergeet niets. Elke vingerafdruk, elke onregelmatigheid, elke plek waar je iets te snel hebt gedaan — het blijft zichtbaar. Keramiek maken met porselein vraagt een bepaalde kalmte, een bereidheid om te vertragen en te voelen in plaats van te forceren.
In mijn atelier werk ik vooral met porselein — en precies om die reden. Het materiaal vraagt aanwezigheid. En aanwezigheid is precies wat de mensen die bij mij komen nodig hebben.
Misschien is dat ook waarom ik zo graag met porselein werk. Niet omdat het perfect is. Maar omdat het vraagt wat ik mensen ook probeer te geven: aandacht, zachtheid, vertraging en de moed om niet alles te controleren.
Wil je weten hoe een keramiek workshop met porselein in Gent er concreet uitziet? Dan vind je daar alle informatie over de verschillende workshops en hoe je reserveert.
Glazuren: kleur, bescherming en verrassing
Na de biscuitstook kan het object worden geglazuurd. Glazuur is een dun laagje glas — een mengsel van mineralen dat bij hoge temperatuur smelt en het object bedekt.
Glazuren kunnen mat of glanzend zijn, transparant of ondoorzichtig, egaal of met beweging. En ze kunnen verrassen: wat je insmeert voor de oven is niet altijd wat eruit komt. Temperatuur, atmosfeer in de oven, de dikte van de laag — al die factoren bepalen mee wat er gebeurt.
Dat is een van de dingen die ik zo boeiend vind aan keramiek maken: het is nooit helemaal voorspelbaar. Er blijft altijd iets van het materiaal zelf, iets van het vuur, iets van het toeval.
Waarom handgemaakt keramiek anders voelt
Elk handgemaakt keramisch object draagt de sporen van het proces — en van de persoon die het maakte.
Een lichte onregelmatigheid in de wand. Een vingerafdruk in het glazuur. Een kleur die net iets anders uitviel dan gepland. Dat zijn geen fouten. Dat is het bewijs dat er handen aan te pas zijn gekomen.
Industrieel keramiek is perfect en identiek. Handgemaakt keramiek is uniek — niet ondanks de imperfecties, maar dankzij.
En wist je dat keramiek maken ook bijzonder goed werkt samen met kinderen? Het materiaal is eerlijk, speels en vergevingsgezind — precies wat een middag samen nodig heeft. Meer daarover lees je op de pagina voor een keramiek workshop met kinderen in Gent.
Wat keramiek mij zelf blijft leren
Na al die jaren werken met klei merk ik dat ik eigenlijk nog altijd leerling ben.
Niet omdat ik geen technieken beheers.
Maar omdat klei mij blijft herinneren aan iets wat ik telkens opnieuw vergeet.
Ook ik wil soms te snel gaan. Ook ik baal wanneer iets uit de oven komt met een scheur die ik niet had zien aankomen. Klei spaart niemand. Misschien is dat precies waarom ik haar zo graag blijf opzoeken.
Dat ik niet alles hoef te controleren. Dat sommige dingen tijd nodig hebben. Dat vertragen geen tijdverlies is. Dat iets mag mislukken. En opnieuw beginnen.
Dat is uiteindelijk ook wat ik mensen hoop mee te geven wanneer ze mijn atelier verlaten.
Niet alleen een keramiekstuk.
Maar een klein beetje meer vertrouwen. Dat nieuwsgierigheid belangrijker is dan perfectie. En dat je creativiteit misschien nooit verdwenen was. Alleen even op stilte stond.
Keramiek maken in Gent — kom het zelf ervaren
Dit was de theorie. Maar keramiek maken begrijp je pas echt als je de klei in je handen hebt gehad. Als je voelt hoe het materiaal terugdrukt als je te hard gaat. Als je merkt dat je hoofd stiller wordt terwijl je handen bezig zijn. Als je wacht tot de oven opengaat en niet weet wat je zal vinden.
In mijn atelier in Gent begeleid ik privé keramiek workshops — voor volwassenen, duo’s, met kinderen en tieners, en voor kleine teams. Geen ervaring nodig. Geen voorkennis vereist. Alleen de bereidheid om te beginnen.
👉 Bekijk de keramiek workshops in Gent en reserveer je moment
Veelgestelde vragen over keramiek maken
Wat is het verschil tussen aardewerk en keramiek?
Aardewerk is een type keramiek — gebakken op lagere temperatuur (rond 900-1150°C), waardoor het poreuzer en minder sterk is dan steengoed of porselein. Keramiek is de overkoepelende term voor alle objecten gemaakt van gebakken klei.
Is keramiek moeilijk?
Iedereen denkt van wel. Maar keramiek is niet moeilijk — het is anders. Het vraagt aanwezigheid in plaats van technische vaardigheid. Wie verwacht dat het “makkelijk” gaat, botst op de eerlijkheid van het materiaal. Wie bereid is te volgen wat ontstaat, ontdekt al snel dat de handen meer weten dan het hoofd.
Is keramiek hetzelfde als pottenbakken?
Pottenbakken is één manier om keramiek te maken — via de draaischijf. Keramiek maken omvat veel meer: handopbouw, gieten, drukken, slab-werk en meer. In mijn atelier werken we voornamelijk met handopbouw en porselein, zonder draaischijf.
Waarom werkt keramiek ontspannend?
Omdat je handen iets te doen krijgen dat aandacht vraagt, maar geen prestatie. Zodra je aandacht naar het materiaal gaat — naar hoe klei aanvoelt, hoe dik de wand is, hoe water de massa verandert — heeft je hoofd letterlijk minder ruimte om te blijven malen. Dat is geen toeval. Dat is hoe het zenuwstelsel werkt.
Heb je ervaring nodig om keramiek te maken?
Nee — en dat is precies het mooie. Iedereen kan beginnen. De techniek leer je al doende. Wat je wél nodig hebt is geduld en de bereidheid om het materiaal zijn gang te laten gaan.
Hoe lang duurt keramiek maken?
Een workshop duurt gemiddeld 2 uur. Maar het volledige proces — van kneden tot gebakken eindresultaat — duurt meerdere weken, omdat het drogen en bakken tijd nodig heeft.
Kan ik keramiek leren zonder artistieke achtergrond?
Absoluut. Keramiek is geen kunst die je “kunt” of “niet kunt”. Het is een ambacht dat je leert door te doen — en een manier om aanwezig te zijn met je handen, los van talent of opleiding.
Lees ook:
Waarom creativiteit een oerbehoefte is | Wat is art journaling? | Keramiek workshop in Gent | Keramiek workshop met kinderen | Cadeaubon workshop Gent
Over Meike Janssens
Ik ben beeldend kunstenaar, keramiste en creatief therapeut in Gent. In mijn atelier begeleid ik volwassenen, kinderen en kleine teams via keramiek, art journaling en intuïtief creëren. Ik werk bewust in kleine groepen, zodat er ruimte blijft voor persoonlijke begeleiding, nieuwsgierigheid en een tempo waarin mensen opnieuw durven experimenteren. Daarnaast werk ik individueel vanuit mijn praktijk Creanaut, waar creatieve therapie en ervaringsgerichte coaching centraal staan.
In mijn workshops vertrekken we niet vanuit techniek of prestatie, maar vanuit verwondering, aandacht en de overtuiging dat creativiteit geen talent is, maar een manier van aanwezig zijn.